Người bị hại theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự hiện hành

1. Người bị hại

Tại khoản 1 Điều 62 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định về người bị hại gồm:

- Cá nhân trực tiếp bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản; hoặc

- Cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do tội phạm gây ra hoặc đe dọa gây ra.

Theo đó, người bị thiệt hại về thể chất, tinh thần, tài sản hoặc cơ quan, tổ chức bị thiệt hại về tài sản, uy tín do hành vi phạm tội gây ra hoặc đe dọa gây ra chỉ trở thành bị hại trong tố tụng hình sự khi họ được cơ quan có thẩm quyền công nhận là bị hại.

Trong trường hợp hành vi phạm tội không bị phát hiện và xử lý hoặc trường hợp không xác định được người bị thiệt hại mặc dù trên thực tế có người bị thiệt hại về vật chất, tinh thần, tài sản do hành vi phạm tội gây ra thì người đó cũng không trở thành bị hại trong vụ án hình sự.

2. Quyền của bị hại

Theo Khoản 2 Điều 62 Bộ luật tố tụng hình sự, bị hại có quyền như sau:

- Được thông báo, giải thích quyền và nghĩa vụ của mình

- Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu

- Trình bày ý kiến về chứng cứ, tài liệu, đồ vật liên quan và yêu cầu người có thẩm quyền tiến hành tố tụng kiểm tra, đánh giá

- Đề nghị giám định, định giá tài sản theo quy định của pháp luật

- Được thông báo kết quả điều tra, giải quyết vụ án

- Đề nghị thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật

- Đề nghị hình phạt, mức bồi thường thiệt hại, biện pháp bảo đảm bồi thường

- Tham gia phiên tòa; trình bày ý kiến, đề nghị chủ tọa phiên tòa hỏi bị cáo và người khác tham gia phiên tòa; tranh luận tại phiên tòa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; xem biên bản phiên tòa

- Tự bảo vệ, nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho mình

- Tham gia các hoạt động tố tụng

- Yêu cầu cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng bảo vệ tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của mình, người thân thích của mình khi bị đe dọa

- Kháng cáo bản án, quyết định của Tòa án

- Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng

- Các quyền khác theo quy định của pháp luật

3. Nghĩa vụ của bị hại

Theo Khoản 4 Điều 62 Bộ luật tố tụng hình sự, bị hại có nghĩa vụ như sau:

- Có mặt theo giấy triệu tập của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trường hợp cố ý vắng mặt không vì lý do bất khả kháng hoặc không do trở ngại khách quan thì có thể bị dẫn giải;

- Chấp hành quyết định, yêu cầu của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

4. Các trường hợp đặc biệt

- Trường hợp bị hại chết, mất tích, bị mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì người đại diện thực hiện quyền và nghĩa vụ của người bị hại quy định.

- Cơ quan, tổ chức là bị hại có sự chia, tách, sáp nhập, hợp nhất thì người đại diện theo pháp luật hoặc tổ chức, cá nhân kế thừa quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức đó có những quyền và nghĩa vụ theo quy định.