Hỏi về điều khoản trong phụ lục HĐLĐ
Dạ Chào luật sư, Dạ em cũng mới ra trường đi làm mà chưa có nhiều kinh nghiệm, cũng tìm hiểu các thông tin rồi nhưng vẫn chưa rõ là sao, rất mong nhờ các luật sư giải đáp giúp em ạ. Em có ký đồng thời Hợp đồng lao động và Phụ lục hợp đồng lao động với công ty với chức vụ nhân viên Marketing - vị chí chiếm đa số trong công ty. Trong quá trình làm việc, Em có được sử dụng công nghệ của công ty, tài liệu làm việc, tuy nhiên em cũng không rõ gọi là bí mật hay không. Vì toàn bộ những thông tin, công cụ em được biết và sử dụng thì toàn bộ được thông báo trong nhóm công việc của công ty cho toàn thể CBNV, hoặc bộ phận của em được nắm và sử dụng ạ. Trong Phụ lục hợp đồng lao động có Điều "Bảo mật thông tin", trong đó: khoản 1 là về Phạm vi thông tin bảo mật (trong này định nghĩa thông tin bảo mật và làm rõ chúng); khoản 2 là về Nghĩa vụ không tiết lộ thông tin và giữ bí mật. Trong khoản 2 đó có nội dung về việc NLĐ làm việc sau khi nghỉ: "Không làm việc cho các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực kinh doanh của công ty trong vòng ít nhất 6 tháng sau khi nghỉ việc." Ngoài ra, Phụ lục Hợp đồng lao động và Hợp đồng lao động đều KHÔNG nói gì thêm về điều khoản không cạnh tranh này, KHÔNG nói rõ đối thủ cạnh tranh hay lĩnh vực kinh doanh gì thêm. Cũng KHÔNG có khoản bù đắp gì cả ạ. Em cũng không kí thỏa thuận không cạnh tranh hay bất cứ giấy tờ gì khác ngoài Hợp đồng và Phụ lục trên thôi ạ. Về trách nhiệm khi vi phạm: + "Trường hợp đang làm việc: Nếu vi phạm, tùy mức độ nghiêm trọng có thể bị sa thải. + Trường hợp đã nghỉ việc: Nếu Công ty phát hiện được hành vi vi phạm, tùy mức độ nghiêm trọng, tổn thất mà Công ty bị ảnh hưởng, Người lao động sẽ phải chịu mức bồi thường từ mức 50% tổng thu nhập năm làm việc cuối cùng hoặc theo phán quyết của cơ quan chức năng liên quan trong trường hợp phát sinh khiếu kiện" Vậy cho em hỏi, nếu chỉ dựa vào các nội dung trên, điều khoản "Không làm việc cho các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực kinh doanh của công ty trong vòng ít nhất 6 tháng sau khi nghỉ việc." này trong Phụ lục HĐLĐ có hiệu lực không ạ? Cấm làm việc cùng lĩnh vực kinh doanh chứ không chỉ mỗi ngành nghề đăng kí kinh doanh, lại còn ÍT NHẤT 6 tháng nữa :(( Em xin cảm chân thành cảm ơn.
3 Luật sư trả lời
Chào bạn,
Vấn đề bạn hỏi luật sư trả lời như sau:
Sau khi đọc kỹ nội dung bổ sung, luật sư nhận thấy trường hợp của bạn có thêm một số tình tiết rất quan trọng, đặc biệt là vị trí nhân viên Marketing, việc sử dụng tài liệu và công cụ nội bộ, phạm vi thông tin được phổ biến trong công ty, cũng như mức bồi thường tối thiểu bằng 50% tổng thu nhập năm làm việc cuối cùng.
Luật sư sẽ phân tích trực tiếp trên cơ sở những nội dung bạn cung cấp, bởi ở đây không chỉ có vấn đề về hiệu lực của điều khoản không cạnh tranh mà còn có vấn đề về tính hợp pháp của chế tài sa thải và yêu cầu bồi thường sau khi nghỉ việc.
1. Cần phân biệt thông tin nội bộ với bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ
Theo khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động có quyền thỏa thuận bằng văn bản với người lao động về nội dung, thời hạn bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, quyền lợi và việc bồi thường trong trường hợp vi phạm nếu người lao động làm công việc có liên quan trực tiếp đến những bí mật này.
Không phải mọi thông tin được lưu hành trong nội bộ công ty đều đương nhiên là bí mật kinh doanh.
Đối với vị trí Marketing, cần phân biệt:
- Những thông tin được phổ biến rộng rãi cho toàn thể cán bộ nhân viên hoặc nhiều bộ phận để phục vụ công việc thông thường.
- Những thông tin có tính chất bí mật như chiến lược kinh doanh chưa công bố, dữ liệu khách hàng có giá trị thương mại, kế hoạch tiếp thị chưa triển khai, chính sách giá, ngân sách quảng cáo, dữ liệu phân tích thị trường và những tài liệu mà doanh nghiệp có biện pháp bảo mật thực tế.
Việc bạn được tiếp cận công cụ, tài liệu trong quá trình làm việc không đồng nghĩa với việc toàn bộ những thông tin đó đều là bí mật kinh doanh.
Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng thông tin được chia sẻ trong nhóm làm việc nội bộ không đương nhiên mất tính bí mật. Phải xem xét phạm vi người được tiếp cận, tính chất thông tin, giá trị thương mại và biện pháp bảo vệ của doanh nghiệp.
Vì vậy, công ty muốn áp dụng nghĩa vụ bảo mật thì cần xác định được thông tin nào thực sự thuộc phạm vi bí mật cần bảo vệ.
2. Điều khoản cấm làm việc cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh trong 06 tháng có hiệu lực không?
Đây là trọng tâm câu hỏi của bạn.
Khoản 1 Điều 10 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định người lao động được tự do lựa chọn việc làm, làm việc cho bất kỳ người sử dụng lao động nào và ở bất kỳ nơi nào mà pháp luật không cấm.
Trong khi đó, khoản 2 Điều 21 chỉ cho phép doanh nghiệp thỏa thuận về việc bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ đối với người lao động có công việc liên quan trực tiếp đến những bí mật này.
Đối chiếu với trường hợp của bạn, luật sư nhận thấy:
- Bạn làm nhân viên Marketing, không phải cứ làm vị trí này là mặc nhiên được xác định đang nắm giữ bí mật kinh doanh của công ty.
- Bạn được sử dụng công cụ, tài liệu và thông tin được phổ biến cho nhiều nhân viên trong công ty. Đây là tình tiết cần xem xét khi xác định tính chất bí mật của thông tin.
- Phụ lục không xác định cụ thể doanh nghiệp nào là đối thủ cạnh tranh.
- Không xác định rõ thế nào là cùng lĩnh vực kinh doanh, cũng không giới hạn vị trí công việc bị cấm.
- Không có thỏa thuận về khoản bù đắp trong thời gian người lao động bị hạn chế quyền làm việc.
Đặc biệt, câu chữ "không làm việc cho các doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực kinh doanh" có phạm vi rất rộng.
Ví dụ, nếu công ty hiện tại hoạt động trong lĩnh vực Marketing, quảng cáo, truyền thông thì cách diễn đạt này có thể dẫn đến cách hiểu rằng bạn không được làm Marketing cho bất kỳ doanh nghiệp nào hoạt động trong lĩnh vực đó, kể cả doanh nghiệp không cạnh tranh trực tiếp với công ty cũ.
Đây là sự hạn chế đáng kể quyền lựa chọn nghề nghiệp của người lao động.
Luật sư viện dẫn thêm Bản án số 03/2023/LĐ-PT ngày 10/01/2023 của TAND tỉnh Thanh Hóa. Trong vụ án này, Tòa án không chấp nhận yêu cầu bồi thường của doanh nghiệp đối với người lao động vi phạm cam kết không cạnh tranh trong 12 tháng sau khi nghỉ việc.
Tòa án nhận định thỏa thuận hạn chế quyền làm việc không phù hợp với Điều 35 Hiến pháp và Điều 5, Điều 10 Bộ luật Lao động; đồng thời doanh nghiệp không chứng minh được người lao động đã sử dụng hoặc tiết lộ bí mật kinh doanh của mình.
Tuy nhiên, cần nói rõ để bạn tránh hiểu nhầm: đây là một bản án có giá trị tham khảo trong thực tiễn xét xử, không phải quy định bắt buộc rằng mọi thỏa thuận không cạnh tranh đều vô hiệu.
Án lệ số 69/2023/AL cũng ghi nhận việc giải quyết tranh chấp về thỏa thuận bảo mật thông tin và không cạnh tranh độc lập với hợp đồng lao động thuộc thẩm quyền của Trọng tài thương mại nếu các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ. Án lệ này không khẳng định nội dung không cạnh tranh đương nhiên hợp pháp.
Quan điểm của luật sư: Với cách soạn thảo và phạm vi hạn chế như bạn trình bày, có cơ sở đáng kể để yêu cầu xác định điều khoản không cạnh tranh này không có giá trị ràng buộc đối với người lao động. Tuy nhiên, kết luận cuối cùng vẫn phải căn cứ toàn bộ phụ lục và hoàn cảnh giao kết.
3. Quy định bồi thường tối thiểu 50% tổng thu nhập năm cuối cùng có hợp pháp không?
Đây là nội dung luật sư đặc biệt lưu ý bạn.
Công ty quy định:
"Người lao động sẽ phải chịu mức bồi thường từ mức 50% tổng thu nhập năm làm việc cuối cùng hoặc theo phán quyết của cơ quan chức năng liên quan trong trường hợp phát sinh khiếu kiện."
Theo luật sư, cần xem xét điều khoản này trên hai phương diện.
Thứ nhất, về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường.
Khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động năm 2019 cho phép các bên thỏa thuận về quyền lợi và việc bồi thường khi vi phạm nghĩa vụ bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ.
Điều 4 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH cũng quy định việc xử lý bồi thường khi người lao động vi phạm thỏa thuận bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ.
Như vậy, doanh nghiệp có quyền yêu cầu bồi thường khi có căn cứ xác định người lao động vi phạm nghĩa vụ đã cam kết.
Nhưng cần phân biệt:
- Vi phạm nghĩa vụ bảo mật thông tin.
- Chuyển sang làm việc cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực.
- Tiết lộ hoặc sử dụng trái phép bí mật kinh doanh gây thiệt hại cho doanh nghiệp.
Đây là những hành vi không đồng nhất.
Việc người lao động chuyển sang công ty khác không tự động chứng minh người lao động đã tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc gây thiệt hại cho công ty cũ.
Thứ hai, về mức bồi thường 50% tổng thu nhập năm cuối cùng.
Khoản 1 Điều 130 Bộ luật Lao động năm 2019 quy định việc xem xét, quyết định mức bồi thường thiệt hại phải căn cứ vào lỗi, mức độ thiệt hại thực tế và hoàn cảnh thực tế gia đình, nhân thân, tài sản của người lao động.
Do đó, nếu công ty áp dụng chế độ trách nhiệm vật chất theo pháp luật lao động thì không thể chỉ căn cứ vào một tỷ lệ 50% thu nhập năm cuối cùng để mặc nhiên buộc người lao động thanh toán mà không xem xét các căn cứ luật định.
Đối với vi phạm phát sinh sau khi chấm dứt hợp đồng lao động, Điều 4 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH dẫn chiếu việc xử lý theo pháp luật dân sự và pháp luật có liên quan.
Vì vậy, cần tiếp tục xem xét bản chất thỏa thuận, căn cứ phát sinh trách nhiệm, thiệt hại và tính hợp pháp của mức bồi thường đã cam kết.
Luật sư nhấn mạnh: Không phải cứ ghi mức bồi thường 50% thu nhập năm cuối cùng trong phụ lục là doanh nghiệp đương nhiên có quyền thu khoản tiền đó.
4. Công ty có quyền sa thải bạn nếu vi phạm điều khoản này khi còn làm việc không?
Cần xem xét Điều 125 Bộ luật Lao động năm 2019.
Theo đó, hình thức kỷ luật sa thải có thể được áp dụng đối với người lao động có hành vi tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc các hành vi vi phạm nghiêm trọng khác được quy định tại điều luật này.
Tuy nhiên, công ty không thể mặc nhiên sa thải người lao động chỉ vì người lao động có ý định nghỉ việc hoặc có ý định chuyển sang làm việc cho một doanh nghiệp cùng lĩnh vực.
Muốn áp dụng kỷ luật sa thải, doanh nghiệp phải chứng minh được lỗi, xác định hành vi vi phạm thuộc trường hợp được phép sa thải và tuân thủ trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật theo Điều 122, Điều 123 và Điều 125 Bộ luật Lao động.
Ngoài ra, khoản 3 Điều 127 Bộ luật Lao động nghiêm cấm xử lý kỷ luật đối với hành vi vi phạm không được quy định trong nội quy lao động, hợp đồng lao động đã giao kết hoặc pháp luật lao động không có quy định.
Như vậy, điều khoản trong phụ lục không phải là căn cứ để công ty tùy ý áp dụng hình thức sa thải.
5. Lời khuyên của luật sư đối với trường hợp của bạn
Luật sư khuyên bạn nên thực hiện một số việc sau:
- Lưu giữ bản gốc Hợp đồng lao động và Phụ lục hợp đồng lao động đã ký.
- Lưu giữ các tài liệu thể hiện phạm vi công việc, chức danh Marketing và những thông tin được phổ biến trong nội bộ công ty.
- Đề nghị công ty giải thích bằng văn bản về phạm vi doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh, danh mục thông tin bí mật và căn cứ xác định mức bồi thường 50%.
- Nếu chưa nghỉ việc, bạn có thể đề nghị hai bên sửa đổi điều khoản theo hướng chỉ bảo vệ những bí mật kinh doanh thực sự cần thiết, thay vì cấm làm việc trong toàn bộ lĩnh vực kinh doanh.
- Nếu đã nghỉ việc và nhận được yêu cầu bồi thường, bạn không nên vội vàng thừa nhận nghĩa vụ hoặc thanh toán khi chưa được cung cấp căn cứ pháp lý, chứng cứ vi phạm và tài liệu xác định thiệt hại.
Kết luận của luật sư
Với những thông tin bạn cung cấp, luật sư có quan điểm như sau:
- Điều khoản cấm làm việc cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh trong ít nhất 06 tháng có phạm vi hạn chế rộng, thiếu tiêu chí xác định và có dấu hiệu xung đột với quyền tự do lựa chọn việc làm của người lao động.
- Việc bạn làm Marketing và được tiếp cận tài liệu nội bộ không đồng nghĩa với việc toàn bộ tài liệu đó là bí mật kinh doanh.
- Điều khoản bồi thường tối thiểu 50% tổng thu nhập năm cuối cùng không đương nhiên có giá trị bắt buộc thực hiện. Công ty phải chứng minh được căn cứ phát sinh trách nhiệm và đáp ứng các điều kiện pháp luật tương ứng.
- Công ty không được tùy tiện sa thải bạn chỉ vì chuyển sang làm việc cho doanh nghiệp khác cùng lĩnh vực.
Luật sư muốn chia sẻ thêm một điều: Người lao động có nghĩa vụ tôn trọng và bảo vệ bí mật kinh doanh của doanh nghiệp đã từng làm việc. Đó là trách nhiệm nghề nghiệp và cũng là sự tử tế trong quan hệ lao động.
Nhưng người lao động cũng có quyền sử dụng kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng và năng lực chuyên môn tích lũy được để tiếp tục phát triển nghề nghiệp. Không thể đồng nhất kinh nghiệm cá nhân với bí mật kinh doanh của doanh nghiệp, cũng không thể lấy nghĩa vụ bảo mật làm lý do hạn chế vô thời hạn hoặc quá mức quyền làm việc chính đáng.
Nếu bạn cần thông tin thêm về dịch vụ tư vấn, vui lòng gọi tổng đài i-Law để được giải đáp.
Nếu bạn vừa lòng với nội dung trả lời, vui lòng đánh giá câu trả lời để ủng hộ Luật sư Nguyễn Thanh Hải.Luật sư Nguyễn Thanh Hải.
Xin chào Anh/Chị My, dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, CÔNG TY LUẬT VKE | VKE CONSULT LAW OFFICE xin tư vấn như sau:
1. Phân tích pháp lý
Theo Điều 10 và khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền tự do lựa chọn việc làm. Doanh nghiệp được thỏa thuận bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ đối với người lao động có công việc liên quan trực tiếp đến các bí mật này.
Tuy nhiên, nghĩa vụ bảo mật thông tin và nghĩa vụ không làm việc cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực là hai vấn đề pháp lý khác nhau.
| Vấn đề | Nội dung tư vấn |
|---|---|
| Điều khoản nằm trong phụ lục HĐLĐ | Phụ lục có hiệu lực như HĐLĐ nếu được giao kết hợp pháp. Việc không ký thỏa thuận không cạnh tranh riêng không đương nhiên khiến điều khoản vô hiệu. |
| Vị trí nhân viên Marketing | Chức danh Marketing không tự động đồng nghĩa với việc tiếp cận bí mật kinh doanh. Cần xác định thông tin, công nghệ Anh/Chị tiếp cận có thực sự là bí mật được doanh nghiệp áp dụng biện pháp bảo vệ hay không. |
| Thông tin được chia sẻ nội bộ | Việc tài liệu được chia sẻ cho nhiều nhân viên không có nghĩa chúng đương nhiên không phải bí mật kinh doanh. Cần xem xét tính bảo mật, giá trị thương mại và biện pháp bảo vệ thực tế. |
| Cấm làm việc trong cùng lĩnh vực kinh doanh | Quy định này có phạm vi rộng, không xác định rõ đối thủ cạnh tranh, vị trí công việc hay hoạt động bị hạn chế. Đây là cơ sở đáng chú ý để phản đối tính hợp lý và khả năng thực thi của điều khoản. |
| Thời hạn “ít nhất 6 tháng” | Cách diễn đạt chỉ xác định thời hạn tối thiểu mà không có giới hạn tối đa, gây thiếu rõ ràng về thời điểm chấm dứt nghĩa vụ. |
| Không có khoản bù đắp | Pháp luật hiện hành chưa quy định mọi thỏa thuận không cạnh tranh đều bắt buộc phải có khoản bù đắp riêng. Vì vậy, đây không phải căn cứ duy nhất để kết luận điều khoản vô hiệu. |
| Bồi thường từ 50% tổng thu nhập năm cuối | Công ty không đương nhiên được yêu cầu khoản tiền này chỉ vì Anh/Chị chuyển sang doanh nghiệp cùng ngành. Cần chứng minh căn cứ ràng buộc, hành vi vi phạm và cơ sở pháp lý của khoản bồi thường. |
2. Hướng xử lý đề xuất
| Bước | Nội dung thực hiện |
|---|---|
| Bước 1 | Lưu giữ HĐLĐ, phụ lục, bản mô tả công việc và các tài liệu thể hiện phạm vi thông tin thực tế được tiếp cận. |
| Bước 2 | Yêu cầu công ty giải thích bằng văn bản về phạm vi “cùng lĩnh vực kinh doanh”, thời hạn hạn chế tối đa và căn cứ xác định khoản bồi thường 50%. |
| Bước 3 | Đề xuất sửa đổi hoặc loại bỏ điều khoản cấm làm việc cùng ngành; thay bằng nghĩa vụ không tiết lộ, không sử dụng trái phép bí mật kinh doanh được xác định cụ thể. |
| Bước 4 | Nếu chấm dứt HĐLĐ, nên thỏa thuận rõ việc điều khoản không cạnh tranh có tiếp tục hiệu lực hay không, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo mật hợp pháp. |
3. Kết luận tư vấn
VKE nhận định điều khoản không cạnh tranh của Anh/Chị có nhiều điểm bất hợp lý và có cơ sở pháp lý để phản đối, nhưng chưa đủ căn cứ kết luận chắc chắn điều khoản vô hiệu.
Cụ thể, điều khoản không xác định rõ doanh nghiệp cạnh tranh, giới hạn công việc, phạm vi áp dụng và thời hạn tối đa. Việc quy định bồi thường từ 50% thu nhập năm cuối cũng không đồng nghĩa công ty được tự động thu khoản tiền này.
Đặc biệt, việc chuyển sang làm Marketing tại doanh nghiệp cùng lĩnh vực không tự động chứng minh Anh/Chị tiết lộ bí mật kinh doanh hoặc gây thiệt hại cho công ty cũ.
Cần lưu ý, Án lệ số 69/2023/AL đã ghi nhận việc giải quyết tranh chấp đối với thỏa thuận bảo mật và không cạnh tranh độc lập với HĐLĐ. Tuy nhiên, án lệ này không có nghĩa mọi điều khoản không cạnh tranh đều mặc nhiên hợp pháp.
VKE khuyến nghị: Anh/Chị nên yêu cầu công ty sửa đổi hoặc loại bỏ điều khoản hạn chế việc làm quá rộng, đồng thời tiếp tục tuân thủ nghĩa vụ bảo mật thông tin hợp pháp.
VKE đề nghị Anh/Chị cung cấp thêm: Nguyên văn khoản quy định về phạm vi thông tin bảo mật và nội dung bồi thường để đánh giá chính xác khả năng áp dụng điều khoản đối với vị trí Marketing.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
ℹ️ Nội dung tư vấn mang tính chất tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức đối với từng vụ việc. Việc xác định hiệu lực điều khoản không cạnh tranh và trách nhiệm bồi thường phụ thuộc vào nội dung thỏa thuận, tính chất công việc, chứng cứ và đánh giá của cơ quan có thẩm quyền.
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🏢 CÔNG TY LUẬT VKE | VKE CONSULT LAW OFFICE
📞 Zalo | WhatsApp: 0944 501 512
📍 Địa chỉ: Tầng 6, Tòa nhà VVA, 279 Lý Tự Trọng, P. Bến Thành, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
Luật sư Trương Phú Nhân.
Chào bạn,
Cảm ơn bạn đã cung cấp thêm các thông
tin bổ sung. Căn cứ nội dung bạn cung cấp,
chúng tôi đưa ra ý kiến tư vấn đối với trường hợp của bạn như
sau:
1. Về hiệu lực của điều khoản không
làm việc cho doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh sau khi nghỉ việc
Theo khoản 1 Điều 22 Bộ luật Lao động
năm 2019, phụ lục HĐLĐ là bộ phận của HĐLĐ và có hiệu lực như HĐLĐ. Do đó, việc
bạn không ký thêm thỏa thuận bảo mật thông tin (NDA) hoặc thỏa thuận không cạnh
tranh (NCA) riêng không đồng nghĩa với việc các cam kết trong Phụ lục HĐLĐ đã
ký không có giá trị pháp lý.
Tuy nhiên, hiệu lực của từng điều khoản
vẫn phải được xem xét trên cơ sở nội dung thỏa thuận và các quy định pháp luật
có liên quan.
Theo nội dung Phụ lục HĐLĐ có quy định về việc không làm việc cho doanh
nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh của Công ty hoặc sử dụng bí mật công nghệ, kinh
doanh, sản phẩm để thực hiện hoạt động nghề nghiệp tự do trong thời hạn ít nhất
06 tháng sau khi nghỉ việc.
Đối với nội dung này, cần phân biệt:
Thứ nhất, nghĩa vụ bảo vệ bí mật kinh
doanh, bí mật công nghệ.
Khoản 2 Điều 21 Bộ luật Lao động năm
2019 cho phép người sử dụng lao động và người lao động làm việc có liên quan trực
tiếp đến bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ thỏa thuận bằng văn bản về nội
dung, thời hạn bảo vệ bí mật, quyền lợi và việc bồi thường khi vi phạm.
Điều 4 Thông tư số 10/2020/TT-BLĐTBXH
tiếp tục hướng dẫn về nội dung và việc xử lý vi phạm thỏa thuận bảo vệ bí mật
kinh doanh, bí mật công nghệ.
Như vậy, công ty có quyền yêu cầu bạn
bảo vệ các thông tin thuộc phạm vi bảo mật hợp pháp đã được thỏa thuận, kể cả
sau khi chấm dứt HĐLĐ nếu nghĩa vụ đó còn hiệu lực.
Thứ hai, nghĩa vụ không làm việc cho
doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh sau khi nghỉ việc.
Đây là nghĩa vụ có bản chất khác với
nghĩa vụ bảo mật thông tin, bởi nội dung của nó trực tiếp hạn chế quyền lựa chọn
công việc và người sử dụng lao động sau khi quan hệ lao động chấm dứt.
Theo Điều 35 Hiến pháp năm 2013, điểm
a khoản 1 Điều 5 và khoản 1 Điều 10 Bộ luật Lao động năm 2019, người lao động
có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, việc làm, nơi làm việc và làm việc cho bất
kỳ người sử dụng lao động nào mà pháp luật không cấm.
Trong khi đó, khoản 2 Điều 21 Bộ luật
Lao động năm 2019 quy định về việc thỏa thuận bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật
công nghệ, không mặc định cho phép người sử dụng lao động cấm
người lao động làm việc cho tất cả doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh sau
khi nghỉ việc.
Đối chiếu với trường hợp của bạn,
chúng tôi nhận thấy điều khoản hạn chế cạnh tranh có những vấn đề pháp lý đáng
lưu ý:
- Về phạm vi hạn chế: Điều khoản sử dụng cụm từ “doanh nghiệp trong cùng lĩnh vực kinh
doanh” nhưng không xác định cụ thể doanh nghiệp nào, hoạt động kinh
doanh nào thuộc phạm vi bị hạn chế. Việc hai doanh nghiệp có cùng ngành nghề
đăng ký kinh doanh hoặc cùng hoạt động trong một lĩnh vực không đồng nghĩa với
việc hai doanh nghiệp đó trực tiếp cạnh tranh trên thực tế. Cần xem xét hoạt động
kinh doanh, sản phẩm, dịch vụ, thị trường và đối tượng khách hàng thực tế.
- Về
tính chất công việc: Điều
khoản áp dụng chung mà không phân biệt người lao động có trực tiếp tiếp cận bí
mật kinh doanh, bí mật công nghệ hay không, cũng không xác định công việc tại
doanh nghiệp mới có liên quan đến những bí mật đó hay không.
- Về thời hạn:
Cụm từ ít nhất 06 tháng chỉ xác định thời hạn tối thiểu, không xác định giới hạn
tối đa hoặc thời điểm chấm dứt nghĩa vụ một cách rõ ràng.
- Về quyền lợi của người lao động: Phụ lục HĐLĐ không có khoản bù đắp hoặc hỗ trợ thu nhập
tương ứng với thời gian hạn chế việc làm. Mặc dù pháp luật hiện hành chưa quy định
khoản bù đắp này là điều kiện bắt buộc để mọi thỏa thuận không cạnh tranh có hiệu
lực, đây vẫn là yếu tố cần xem xét khi đánh giá sự cân bằng quyền và lợi ích giữa
các bên.
Đồng thời, theo Điều 404 Bộ luật Dân
sự năm 2015, việc giải thích điều khoản hợp đồng không rõ ràng phải căn cứ vào
nội dung hợp đồng và ý chí của các bên trong quá trình giao kết, thực hiện. Trường
hợp bên soạn thảo đưa vào hợp đồng nội dung bất lợi cho bên kia thì khi giải
thích phải theo hướng có lợi cho bên kia.
Do đó, chỉ căn cứ việc bạn đã ký
Phụ lục HĐLĐ thì chưa đủ cơ sở để khẳng định công ty có quyền buộc bạn không được
làm việc cho tất cả doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh trong thời hạn ít nhất
06 tháng sau khi nghỉ việc.
Theo đánh giá sơ bộ, điều khoản này có dấu hiệu hạn chế quyền tự do lựa chọn việc
làm vượt quá phạm vi cần thiết để bảo vệ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ.
Vì vậy, có cơ sở pháp lý để xem xét, phản đối hiệu lực của điều khoản nếu phát
sinh tranh chấp.
Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa
có hệ thống quy định riêng, đầy đủ về điều kiện có hiệu lực của mọi thỏa thuận
không cạnh tranh sau khi chấm dứt HĐLĐ. Vì vậy, không thể kết luận điều khoản
này vô hiệu trong mọi trường hợp nếu chưa xem xét đầy đủ hoàn cảnh và nội dung
tranh chấp cụ thể.
2. Về vị trí công việc và phạm vi thông tin bảo mật
Theo thông tin bạn cung cấp, bạn đang
làm việc tại vị trí nhân viên Marketing, sử dụng một số tài liệu, phần mềm và
công cụ phục vụ công việc. Những thông tin này được công ty phổ biến cho toàn bộ
nhân viên hoặc bộ phận chuyên môn có liên quan.
Cần lưu ý rằng không phải mọi thông
tin, tài liệu hoặc công cụ được sử dụng trong nội bộ doanh nghiệp đều được pháp
luật bảo hộ với danh nghĩa bí mật kinh doanh.
Theo Điều 84 Luật Sở hữu trí tuệ, bí
mật kinh doanh được bảo hộ khi đáp ứng các điều kiện về tính không phổ biến, lợi
thế kinh doanh mà thông tin mang lại và việc chủ sở hữu áp dụng các biện pháp bảo
mật cần thiết.
Do đó, việc xác định bạn có trực tiếp
tiếp cận bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ hay không phải căn cứ vào tính chất
công việc thực tế, nội dung thông tin và các biện pháp bảo mật mà công ty áp dụng.
Mặt khác, việc một thông tin được phổ
biến trong nhóm làm việc nội bộ không đồng nghĩa thông tin đó đã được công khai
hoặc không còn tính bảo mật.
Đối với vị trí Marketing, một số dữ
liệu khách hàng chưa công khai, chiến lược tiếp thị, kế hoạch kinh doanh hoặc
thông tin thương mại có giá trị vẫn có thể thuộc phạm vi cần bảo vệ nếu đáp ứng
các điều kiện pháp luật.
Vì vậy, dù điều khoản hạn chế cạnh
tranh sau khi nghỉ việc không được công nhận hiệu lực thì bạn vẫn có nghĩa vụ
không tiết lộ, sử dụng trái phép các thông tin được bảo mật hợp pháp mà mình tiếp
cận trong quá trình làm việc.
3. Về trách nhiệm bồi thường từ 50% tổng
thu nhập năm làm việc cuối cùng
Theo nội dung Phụ lục HĐLĐ, trường hợp đã nghỉ việc mà công ty phát
hiện hành vi vi phạm, người lao động có thể phải bồi thường từ mức 50% tổng thu
nhập năm làm việc cuối cùng hoặc theo phán quyết của cơ quan có thẩm quyền khi
phát sinh khiếu kiện.
Đối với điều khoản này, cần lưu
ý:
Trước hết, phải xác định nghĩa vụ bị
cho là vi phạm có hiệu lực pháp lý hay không. Nếu yêu cầu bồi thường chỉ dựa
trên điều khoản hạn chế việc làm được xác định là không có giá trị pháp lý thì
không có căn cứ áp dụng chế tài bồi thường trên cơ sở vi phạm điều khoản đó.
Trường hợp công ty cho rằng bạn vi phạm
nghĩa vụ bảo mật, cần xem xét thông tin bị tiết lộ hoặc sử dụng có thuộc phạm
vi bảo mật hợp pháp hay không, hành vi vi phạm cụ thể và các căn cứ xác định
trách nhiệm bồi thường.
Theo khoản 3 Điều 4 Thông tư số
10/2020/TT-BLĐTBXH, trường hợp phát hiện hành vi vi phạm thỏa thuận bảo vệ bí mật
kinh doanh, bí mật công nghệ sau khi chấm dứt HĐLĐ thì việc xử lý bồi thường được
thực hiện theo pháp luật dân sự và pháp luật khác có liên quan.
Theo đó, đối với yêu cầu bồi thường
thiệt hại, công ty cần có căn cứ xác định hành vi vi phạm, thiệt hại phát sinh,
mối quan hệ nhân quả và mức bồi thường theo quy định pháp luật. Trường hợp viện
dẫn một khoản tiền đã thỏa thuận trước, cần tiếp tục xem xét bản chất pháp lý
và hiệu lực của thỏa thuận đó.
Ngoài ra, cũng lưu ý cách quy định “bồi thường từ mức 50% tổng thu nhập
năm làm việc cuối cùng” chưa xác định rõ phương pháp tính mức
bồi thường tương ứng với từng hành vi vi phạm.
Vì vậy, công ty không mặc nhiên có quyền yêu cầu bạn thanh toán khoản
tiền này chỉ vì bạn nghỉ việc và chuyển sang doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh
doanh.
4. Tham khảo thực tiễn xét xử về hiệu
lực của điều khoản hạn chế cạnh tranh
Liên quan đến vấn đề bạn đang quan
tâm, có thể tham khảo Bản án phúc thẩm số 03/2023/LĐ-PT ngày 10/01/2023 của Tòa
án nhân dân tỉnh Thanh Hóa, là bản án được đề xuất phát triển thành Dự thảo án
lệ số 33/2026 về hiệu lực của điều khoản hạn chế cạnh tranh trong HĐLĐ.
Trong vụ án này, người lao động và
công ty đã ký thỏa thuận bảo mật thông tin và không cạnh tranh, theo đó người
lao động bị hạn chế làm việc tại một nhà máy nhất định trong 12 tháng sau khi
nghỉ việc.
Sau khi chấm dứt HĐLĐ, người lao động
chuyển sang làm việc cho doanh nghiệp là đối tác của công ty cũ. Công ty cũ cho
rằng người lao động vi phạm cam kết và yêu cầu bồi thường 251.800.000 đồng.
Tòa án cấp phúc thẩm đã không chấp nhận
yêu cầu khởi kiện của công ty, trong đó nhận định các thỏa thuận hạn chế việc
làm không phù hợp với quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, việc làm của người lao
động. Đồng thời, hai doanh nghiệp không cùng ngành nghề kinh doanh, không phải
đối thủ cạnh tranh và công ty cũ không chứng minh được việc người lao động sử dụng
hoặc làm lộ bí mật kinh doanh.
Dự thảo án lệ số 33/2026 đề xuất hướng
giải quyết rằng điều khoản hạn chế làm việc sau khi nghỉ việc không có giá trị
pháp lý trong tình huống doanh nghiệp mới không cùng ngành nghề, không phải đối
thủ cạnh tranh với doanh nghiệp cũ.
Tuy nhiên, cần lưu ý đây là dự thảo
án lệ, chưa được viện dẫn như một án lệ chính thức. Đồng thời, tình huống của bản
án nêu trên có điểm khác với trường hợp người lao động chuyển sang doanh nghiệp
cạnh tranh trực tiếp và thực tế có tiếp cận bí mật kinh doanh cần được bảo vệ.
5. Đề xuất:
Trên cơ sở thông tin và tài liệu bạn
đã cung cấp, chúng tôi đưa ra ý kiến như sau:
Thứ nhất, bạn có quyền tự do lựa chọn việc làm
và người sử dụng lao động sau khi chấm dứt HĐLĐ hợp pháp. Việc chuyển sang làm
việc cho doanh nghiệp khác, kể cả doanh nghiệp hoạt động cùng lĩnh vực, không mặc
nhiên bị pháp luật cấm.
Thứ hai, điều khoản cấm làm việc cho tất cả
doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh trong thời hạn ít nhất 06 tháng sau khi
nghỉ việc có nhiều nội dung chưa rõ ràng và có dấu hiệu hạn chế quyền tự do lựa
chọn việc làm của bạn. Do đó, có cơ sở pháp lý để phản đối việc công ty áp dụng
điều khoản này nhằm ngăn cản bạn chuyển việc. Tuy nhiên, hiệu lực cụ thể của điều
khoản vẫn có thể là đối tượng tranh chấp và cần được cơ quan có thẩm quyền xem
xét.
Thứ ba, việc không ký NDA hoặc NCA riêng và
không có khoản bù đắp thu nhập không tự động làm cho điều khoản trong Phụ lục
HĐLĐ vô hiệu. Đây là những yếu tố cần đánh giá cùng với phạm vi hạn chế, tính
chất công việc và nội dung thỏa thuận cụ thể.
Thứ tư, việc bạn chuyển sang doanh nghiệp
cùng lĩnh vực không đồng nghĩa với việc bạn phải bồi thường từ 50% tổng thu nhập
năm làm việc cuối cùng. Công ty phải có căn cứ pháp lý và chứng cứ phù hợp để
xác lập trách nhiệm bồi thường.
Thứ năm, nếu dự định chuyển việc, bạn nên thực
hiện việc chấm dứt HĐLĐ theo đúng quy định pháp luật, hoàn thành nghĩa vụ bàn
giao công việc và không tự ý sao chép, chuyển giao hoặc sử dụng thông tin, tài
liệu thuộc phạm vi bảo mật hợp pháp của công ty.
Bạn cũng nên lưu giữ HĐLĐ, Phụ lục
HĐLĐ, bản mô tả công việc và các tài liệu thể hiện phạm vi công việc, quyền tiếp
cận thông tin của mình để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi nếu phát sinh tranh chấp.
Do đó, với các tình tiết bạn cung cấp, chúng tôi nhận thấy chưa có đủ cơ sở để
công ty được phép áp dụng điều khoản hạn chế cạnh tranh
theo cách cấm bạn làm việc tại mọi doanh nghiệp cùng lĩnh vực kinh doanh. Bạn
có quyền lựa chọn công việc mới sau khi chấm dứt HĐLĐ hợp pháp, đồng thời vẫn
phải thực hiện các nghĩa vụ bảo mật còn hiệu lực theo quy định pháp luật.
Nếu cần tư vấn thêm, bạn vui lòng liên hệ với chúng tôi theo
thông tin dưới đây:
Công
ty Luật TNHH T2H
Trụ
sở: G4-4A, Tập thể 708, xã Ngọc Hồi, thành phố Hà Nội
VP
giao dịch: Số 02, ngõ 115 Chiến Thắng, phường Thanh Liệt, thành phố Hà Nội
Tel:
02422429900 – 0989656682
E-mail:
huong.le@t2h.vn - contact.t2h@t2h.vn
Trân
trọng!
Luật sư Lê Thị Thu Hương.
Lĩnh vực Lao động
Không thể tìm thấy những gì bạn đang tìm kiếm?
Gửi một câu hỏi miễn phí trên diễn đàn công cộng của chúng tôi. Đặt một câu hỏi
Đặt câu hỏi- hoặc -
Tìm kiếm luật sư bằng cách đánh giá và xếp hạng..
Tìm kiếm luật sư

